گروه زیست شناسی

سازمان آموزش و پرورش استان آذربایجان غربی

سس
sp Cuscuta

گیاهی است یکساله،از خانواده convolvulaceaeکه با بذر تکثیر می یابد. فاقد کلروفیل بوده،که خود قادر به تامین مواد غذایی مورد نیاز نبوده و به صورت انگل از مواد غذایی سایر گیاهان استفاده میکند.به عبارت دیگر:این گیاه عالی ریشه ندارد و کاملاً به گیاهان میزبان خود وابسته است.
ساقه های آن بدون برگ و به صورت رشته های نازک و نخ مانند به رنگ زرد متمایل به نارنجی است که به دور ساقه و برگ گیاه میزبان می پیچد و با ایجاد مکینه هایی به ان متصل می شود.از محل اتصال سس به گیاه میزبان،رشته های زیادی خارج شده و در جهات مختلفی حرکت میکند و سایر اندامهای میزبان یا بوته های مجاور را آلوده می سازد.این گسترش با پیشروی آلودگی ادامه می یابد و پس از مدتی توده های انبوه سس به صورت لکه های زردرنگ و به اندازه های مختلف در مزارع ظاهر میشود.یک بوته سس با پیشروی خود میتواند لکه ای به قطر ۳متردریک مزرعه یونجه به وجود آورد ،در آلودگی شدید۸۰تا۱۰۰درصد مزرعه را میپوشاند. که در این موقع با جذب مواد غذایی و جلوگیری از رسیدن نور به یونجه شدیداً رشدو نمو گیاه میزبان را مختل و ان را نابود میکند.

رشته های سس گلهای کوچک سفیدرنگی تولید میکنند، بذرهای ریز و گرد این گیاه سطح صاف دارند و رنگشان خاکستری مایل به قهوهای است.بذر سس پس از قرار گرفتن در شرایط مساعد جوانه زده،رشته نخ مانندی به طول۱۰سانتی متر از ان خارج میشود وبه دنبال میزبان میگردد.اگر میزبانی پیدا نشود پس از مدت کوتاهی(تقریبا۱۰تا۱۵روز) ذخیره غذایی دانه تمام شده گیاه از بین خواهد رفت.بذر سس پوسته خارجی سفت و بسیار محکمی دارد که ان را از عوامل نامساعد محیطی حفظ میکند و به بذر امکان میدهدکه۱۰تا۲۰سال در زمین زنده بماند.هر سال تعدادی از بذرها که پوسته خارجی انها نرم و قابل نفوذ شده باشد در مزارع میرویند.بدین ترتیب،رویش بذر در یک زمین الوده سالها ادامه خواعد داشت.هر قدر خاک نرمتر و مواد الی و رطوبت ان بیشتر باشد،میزان بیشتری از بذرهای سس جوانه میزنند و میرویند.رشته،پس از خارج شدن از بذر و امدن به سطح زمین و یافتن میزبان ارتباطش با زمین قطع میشود

روشهای کنترل:

بهترین راه مبارزه با سس ان است که از آلودگی مزارع و باغها جلوگیری شودو در صورت آلودگی از راههای مختلف با ان مبارزه کرد.برای جلوگیری از آلودگی رعایت نکات زیر ضروری است.

۱٫ از بذرهای عاری از بذر سس استفاده شود برای این کار باید در بوجاری بذر محصولات دقت شود.

۲٫ اگر قرار باشد کود دامی به زمین اضافه شود باید دقت کرد که حتما از کود پوسیده استفاده شود.

۳٫ علفهای هرز زمینهای زیر آیش و اطراف مزارع را که کانونهای تکثیر و انتقال هستند باید به موقع و قبل از اینکه سس به بذر بنشیند، به وسیله شخم سطحی نابود کرد.


۴٫ از پخش شدن رشته های سس به وسیله ادوات کشاورزی باید جلوگیری شود واجازه داده نشود که این رشته ها به قسمتهای سالم مزارع راه یابند.مبارزه با سس به صورت مکانیکی و شیمیایی انجام میشود.مبارزه مکانیکی شامل چیدن و از بین بردن مناطق آلوده، خارج کردن لکه های سس از مزرعه،و چرای دام در مزرعه است که این راه مخصوصاً در مزارع یونجه انجام میگیرد.چرای دام بدین ترتیب است که در اواخر زمستان و یکی دو مرتبه در بهار و پس از برداشت محصول، مزرعه توسط گوسفند چرانیده میشود.سوزاندن لکه های انگل با شعله افکن، پوشاندن لکه های آلوده با کاه یا کلش به طور متراکم و به ضخامت۱۰تا۱۵سانتی متر،وغرقاب کردن مزارع آلوده به منظور خفه کردن رشته های سس نیز از جمله راههایی هستند که در مبارزه مکانیکی با این انگل استفاده می شوند.


کنترل شیمیایی سس در مزارع یونجه:

۱) کلرتال دیمتیل (داکتال) (wp75%) 12- 8 کیلوگرم در هکتار؛ بعد از کاشت قبل از سبز شدن یا اوایل بهار قبل از بیدار شدن یونجه
۲) پاراکوات (گراماکسون) (
sl20%) 5- 3 لیتر برای ازبین بردن هسته آلودگی
۳) گلیفوزیت (رانداپ) (
sl 41%) 730- 366 سی سی قبل از گلدهی سس

http://saeedshahdady.persianblog.ir

 

 

 

علف هرز سس

 سس (Cuscuta sp)

گیاه­شناسی: گیاه سس با نام انگلیسی Dodder از خانواده Cuscutaceae جنس Cuscuta می­باشد که بعضی­ ها از آن به عنوان تنها عضو انگلی خانواده پیچک Convolvulaeae یاد می­­ کنند (امیرمرادی و همکاران، ۱۳۸۹). سس، ابریشمک و سیم نیز خوانده می­ شود (رستگار، ۱۳۷۸) .این گیاه انگل اجباری، یک ساله فاقد برگ و سبزینه است. ساقه­ های آن بدون برگ و به صورت رشته­های نازک و نخ مانند به رنگ زرد متمایل به نارنجی است که به دور ساقه و برگ گیاه میزبان رشته ­های زیادی خارج شده در جهات مختلف حرکت می ­کند و سایر اندام­ های میزبان یا بوته­ های مجاور را آلوده می­سازد. این پیشروی آلودگی ادامه می ­یابد و پس از مدتی توده ­های انبوه سس به صورت لکه­ های زرد رنگ و به اندازه­ های مختلف در مزارع ظاهر می­ شود. یک بوته سس با پیشروی خود می­ تواند لک ه­ای به قطر ۳ متر در یک مزرعه یونجه به وجود آورد در آلودگی شدید ۸۰ تا ۱۰۰ درصد مزرعه را می­ پوشاند. رشته ­های سس گل­ های کوچک و سفید رنگی تولید می­ کنند. بذرهای ریز و گرد این گیاه سطح صاف دارند و رنگ­شان خاکستری مایل به قهوه ­ای است (رستگار، ۱۳۷۸). بذر این انگل قادر به نگه­داری قوه نامیه خود تا ۲۰ سال است (امیرمرادی و همکاران، ۱۳۸۹).

گیاهانی که مورد هجوم سس قرار می­ گیرند

    این انگل به طور همزمان به گیاهان زراعی و علف­ های­ هرز متصل می ­شود. از گیاهان زراعی مورد هجوم سس می ­توان پیاز، سیر، مارچوبه، ریحان، چغندرقند، فلفل، گلرنگ، خیار، خربزه، هویج، سیب­ زمینی و از گیاهان زینتی گل داوودی، کوکب، انواع نعناع، عشقه، شمعدانی، لادن و پتونیا را نام برد. علف ­های­ هرز خارشتر، توق، تاجریزی، خرفه، تاج­ خروس، پیچک، علف ­شور و سلمک نیز از میزبان­های سس هستند (امیرمرادی و همکاران، ۱۳۸۹).

 گونه ­های رایج در ایران

   در ایران گونه ­های مختلفی از سس در بسیاری از مناطق کشور وجود دارد. مثلاَ دو گونهC. campestris و C. cepithymum در مزارع یونجه، اسپرس و چغندرقند در برخی مناطق مشاهده شده است که درصد آلودگی آن­ها بین ۵ تا ۲۰ درصد بوده است. در برخی مناطق، گونه­های C. approximate، C. monogyna و C. planiflora به ترتیب با ۴۴ درصد، ۲۵ درصد و ۵ درصد آلودگی، حائز اهمیت بوده است (امیرمرادی و همکاران، ۱۳۸۹).

خصوصیات بیولوژیکی و اکولوژیکی

     بذر سس پس از قرار گرفتن در شرایط مساعد جوانه­ زده، رشته نخ مانندی به طول ۱۰ سانتی متر از آن خارج می­شود و به دنبال میزبان می­گردد. اگر میزبان پیدا نشود پس از مدت کوتاهی، تقریباَ ۱۵-۱۰ روز ذخیره غذایی دانه تمام شده گیاه از بین می­رود. بذر سس پوسته خارجی سفت و بسیار محکمی دارد آن را از عوامل نامساعد محیطی حفظ می­کند و به بذر امکان می­دهد که ۱۰ تا ۲۰ سال در زمین زنده بماند. هر سال تعدادی از بذرها که پوسته خارجی آن­ها نرم و قابل نفوذ شده باشد در مزارع می­ رویند بدین ترتیب رویش بذر در یک زمین آلوده سال­ ها ادامه خواهد داشت. هر قدر خاک نرم­تر و مواد آلی و رطوبت آن بیشتر باشد میزان بیشتری از بذرهای سس جوانه می­زنند و می­رویند. رشته پس از خارج شدن از بذور و آمدن به سطح زمین و یافتن میزبان ارتباطش با زمین قطع می­ شود. علاوه بر انتشار از طریق بذر، رشته­ های قطع شده سس نیز می­توانند باعث آلودگی گردند. بذر سس در یک دوره ۵۰ تا ۶۰ روزه از اوایل فروردین تا اوایل خرداد ماه می­ روید. آلودگی ­های اولیه از طریق بذر در این دوره به وجود می­آید. در بقیه ماه ­های سال تقریباَ بذر سس نمی­روید. در این موقع، رشته­ های قطع شده سس موجب آلودگی از کانون­های اولیه به سایر نقاط می­ شود (رستگار، ۱۳۷۸).

 راه­های جلوگیری از آلودگی مزارع علیه سس

۱-    از بذرهای عاری از بذر سس استفاده شود برای این کار باید در بوجاری بذر محصولات دقت شود.

۲-    اگر قرار باشد کود دامی به زمین اضافه گردد حتماَ باید از پوسیده بودن کود اطمینان حاصل شود.

۳-    علف ­های­ هرز زمین­ های زیر آیش و اطراف مزارع را که کانون­های تکثیر و انتقال هستند باید به موقع و قبل از این­که سس به بذر بنشیند به وسیله شخم سطحی یا با استفاده از علف­ کش­هایی مانند گراماکسون نابود کرد.

۴-    از پخش شدن رشته ­های سس به وسیله ادوات کشاورزی باید جلوگیری شود و نیز اجازه داده نشود این رشته­ ها به قسمت­ های سالم مزارع راه یابند.

مبارزه با سس به صورت مکانیکی و شیمیایی انجام می­شود. مبارزه مکانیکی شامل چیدن و از بین بردن مناطق آلوده، خارج کردن لکه­های سس از مزرعه و چرای دام در مزرعه است. چرای دام بدین ترتیب است که در اواخر زمستان یکی دو مرتبه، در بهار و پس از برداشت محصول مزرعه توسط گوسفند چرانیده می­ شود. سوزاندن لکه­ های انگل با شعله ­­افکن، پوشاندن لکه­ های آلوده با کاه و کلش به طور متراکم و به ضخامت ۱۰ تا ۱۵ سانتی­متر و غرقاب کردن مزارع آلوده به منظور خفه کردن رشته ­های سس نیز از جمله راه­ هایی هستند که در مبارزه مکانیکی با انگل سس مورد استفاده قرار می­ گیرند (رستگار، ۱۳۷۸). فلاح پور و همکاران (۱۳۸۹) ثابت کردند که قارچ Fusarium oxysporum باعث کنترل مؤثری بر جوانه ­زنی بذر سس داشته و بر گیاهان زراعی چون گندم، جو، یونجه، چغندر و ریحان ایجاد بیماری ننموده است.

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:”Table Normal”; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:””; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin-top:0in; mso-para-margin-right:0in; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0in; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:”Calibri”,”sans-serif”; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-language:FA;}

منابع

۱٫   امیرمرادی، ش. رضوانی مقدم، پ. و عبداللهیان نوقانی، م. ۱۳۸۹٫ تأثیر سس (Cuscuta sp.) بر عملکرد ریشه و صفات کیفی چغندرقند Beta vulgaris در شرایط آب و هوایی چناران. نشریه پژوهش­ های زراعی ایران. جلد ۸، شماره ۶، صفحات ۹۶۵-۹۷۴٫

 ۲٫ رستگار، م. ع. ۱۳۷۸٫ علف­­های­هرز و روش­­های کنترل آن­­ها. مرکز نشر دانشگاهی تهران.

موضوعات: دهم فصل هفتم

ديدگاه ها غير فعال شده اند